Mindfulness bij mensen met autisme en een verstandelijke beperking

0
326
views
Mindfulness bij mensen met autisme

Mindfulness bij mensen met autisme

Mindfulness | autisme | verstandelijke beperking.

Is mindfulness iets voor mensen met een matig tot ernstige verstandelijke beperking? En wanneer deze ook nog bekend zijn met autisme (het autistisch spectrum)? Dat kan toch NOOIT iets worden! Of toch wel …

Ervaringen binnen de gehandicaptenzorg in Limburg..

Deze ervaringen hebben plaats gevonden op een woongroep binnen Sint Anna te Heel, onderdeel van de Koraalgroep. Deze cliënten hebben in hun dagelijkse begeleiding veel duidelijkheid en structuur nodig. Het zijn cliënten die in verband met hun beperkingen zeer afhankelijk zijn van hun begeleiding. Daarnaast reageren zij heel sterk op prikkels. Mensen zonder autisme doseren (meestal onbewust) de prikkels die binnen komen. Mensen met autisme kunnen dit niet. Zij krijgen alle prikkels net zo sterk binnen. Hierdoor is de kans vrij snel aanwezig dat ze overprikkelt raken. Dit veroorzaakt bij hun een bepaald gevoel van angst. Deze angst uit zich bij de cliënten van deze woongroep door het laten zien van probleemgedrag. Hierbij kan je denken aan agressief, zelfverwondend en destructief gedrag.

Daarnaast hebben deze cliënten moeite om hun gedachten met betrekking tot de toekomst en het verleden te onderscheiden met het heden. Een van de uitgangspunten in de begeleiding is om deze cliënten zoveel mogelijk in het hier en nu te houden. Dit is ook het gene dat aansluit bij mindfulness.

De basis van mindfulness

De basis van mindfulness is aandacht brengen in de enige tijd die we hebben om te leven: het huidige moment, ‘hier’ en ‘nu’. Vaak worden we meegenomen door een wirwar van gedachten. We plannen, maken ons zorgen en herbeleven frustraties of lopen de hele tijd te mokken. (Dewulf, 2009)

Mensen met autisme zijn vooral visueel ingesteld. Ze slaan alle gebeurtenissen in hun leven op en zien deze gebeurtenissen in hun gedachten in plaatjes terug.

Iets meer informatie over de cliënt.

De cliënt waar het in de stuk over gaat zal ik C noemen. Bij het herkennen van een vast patroon komen de beelden uit een gebeurtenis die hij uit het verleden daaraan koppelt naar boven. Hij ervaart dan het moment zoals het toen was. Ook voelt hij de emotie van dat moment. Zelfs wanneer het in de huidige situatie niet zo hoeft uit te pakken blijft hij het gevoel uit de vorige situatie voelen. Bij minder prettige gebeurtenissen brengen zulke situaties veel spanning met zich mee, het zijn vaak irreële gedachten. Om deze angsten van de cliënt weg te nemen proberen wij hem zoveel mogelijk in het hier en nu te houden. Hij mag zijn gedachtes uit het verleden wel ervaren en benoemen maar moet deze vervolgens weer los laten.

Mindfulness is het opmerken en toelaten van gedachten en gevoelens die er op dit moment zijn. Het kan geleerd worden door gerichte aandachtsoefeningen en kan heel concreet geïntegreerd worden in bestaande therapiemethoden en trainingen bij allerlei psychiatrische klachten. (Broersen, Juli 2009)

Hoe ziet de mindfulness oefening eruit?

Bij C wordt samen gekeken als zijn gedachtes iets te maken hebben met het hier en nu. Dit doen wij door een oefening met hem te doen. Deze oefening vindt plaats wanneer hij het moeilijk heeft.

Wanneer C het moeilijk heeft zien wij dit onder andere aan zijn houding en gelaatskleur. Vaak raakt hij op zo’n moment overprikkelt en verwart door de vele prikkels die hij ervaart in combinatie met alle gedachtes over het verleden, heden en toekomst. Op zo’n moment doen wij als begeleiding het volgende:

Werken in vaste reeksen | veiligheid is de basis.

Wij benoemen naar hem dat wij de oefening gaan doen door tegen hem te zeggen dat we zijn hoofd leeg gaan maken. Hij weet dan wat van hem verwacht wordt en gaat in kleermakershouding op een vaste plek op de grond zitten. Wanneer hij gespannen is doet hij meestal zijn ogen dicht. Ondertussen gaat de begeleider achter hem staan met de benen tegen zijn rug. Met de handen drukt de begeleider bij C boven op zijn schouders. Naast dat mensen met autisme goed op fysieke druk reageren laat je als begeleiding zo aan hem (fysiek) voelen dat je er voor hem bent. Dit geeft hem een gevoel van veiligheid. De voorspelbaarheid (want alles gebeurt in een vaste reeks stappen) zorgt ervoor dat zijn gevoel van veiligheid vergroot.

Het ordenen van zijn visuele gedachten.

Op dat moment vragen we aan hem waar hij over denkt. Als hij dat heeft benoemd vragen wij als dat iets met zijn picto te maken heeft. Dit omdat hij met picto’s(afbeeldingen van activiteiten) werkt en het gene waar hij in het hier en nu mee bezig is staat op zijn picto. Wanneer het niet met zijn picto te maken heeft laten wij hem hier een kruis door zetten. Hij kruist zijn gedachten dan met zijn vingers door en zet in de lucht een kruis. Dit wordt gedaan omdat mensen met autisme heel visueel ingesteld zijn. Wanneer ze aan iets denken zien zij de beelden/plaatjes over die gedachten voor zich. Door deze letterlijk weg te kruisen proberen wij zijn gedachten te ordenen. Ondertussen zie en voel je dat de spanning bij hem afneemt.

Nadat hij een aantal gedachtes heeft doorgestreept gaan meestal zijn ogen weer open. Wanneer hij alleen aan het gene wat op zijn picto(hier en nu) staat denkt laten wij hem een aantal keer diep doorademen(ademruimte). Hij weet dan dat de oefening voorbij is. Een duidelijke begin en einde is voor iemand met autisme belangrijk. Tevens moeten wij rekening houden met zijn verstandelijke beperking. Daarom geven wij C informatie aangepast op zijn ontwikkelingsniveau. We maken veel gebruik van picto’s omdat hij vooral visueel ingesteld is. Gesproken taal vindt hij erg moeilijk. Wanneer wij hem iets zeggen maken wij gebruik van korte zinnen. Maar de visuele communicatie is voor hem het duidelijkste.

Raakvlak met mindfulness.

De bovenstaande oefening heeft alles te maken met mindfulness. Het is voor C belangrijk om op deze manier zijn gedachten te ordenen en hem terug te halen naar het hier en nu. Dit zorgt bij hem voor minder angst. Dit is het praktische bewijs dat mindfulness belangrijk kan zijn voor mensen met een verstandelijke beperking die tevens bekend zijn met het autistische spectrum. Aandachtspunt is dat je rekening houdt met zijn beperkingen en de oefening op de mogelijkheden van de individu aanpast.

Gedachten hebben enorm veel macht.

Gedachten hebben enorm veel macht over ons. Gedachten beïnvloeden onze gevoelens en zijn de voorloper van onze woorden en daden. Door innerlijke dialoog van zelfaborterende of kritische gedachten kunnen we ons eigen leven of het leven van een ander grondig verwoesten. (Dewulf, 2009)

MIindfulness focust op hier en nu.

Mindfulness focust zich op het hier en nu en ik merk dat het toepassen van mindfulness bij mensen met autisme voor rust kan zorgen. Door het toepassen van mindfulness worden hun gedachten geordend en verminderd de kans dat zij overprikkelt raken. Daarnaast wordt het in de praktijk als activiteit gebruikt om te ontspannen.

Goede voorbereiding essentieel.

De cliënt dien goed te worden voorbereid en de therapievorm of activiteit bied je in kleine stapjes aan. Naast dat de medewerker de cliënt moet helpen met het aanleren en aanbieden van de activiteit, is hij ook degene die de signalen moet opvangen wanneer de cliënt hier behoefte aanheeft.

Conclusie mindfulness en autisme.

Mijn conclusie is dat mindfulness voor een heel breed publiek haalbaar is en ook voor mensen met een matige tot ernstige verstandelijke beperking in combinatie met autisme. Als professional is het belangrijk dat je out the box denkt en de werkvormen aanpast op degene waar het om draait.

“Yesterday is history
Tomorrow is a mystery
Today is a gift
It is called present”
(Stevenson, 2008)

Mindfulness oefeningen.

Bekijk hier enkele mindfulness  oefeningen.

Tot slot.

Deze ervaring is tot stand gekomen door in 2012 de keuzemodule ‘mindfulness’ te volgen onder begeleiding van Marieke Vorstermans. Dit tijdens de opleiding Social Work (HS Zuyd) te Sittard.

Geef een reactie